Για δεκαετίες, η επικρατούσα άποψη, τόσο στη δημοφιλή ψυχολογία όσο και σε αρκετές επιστημονικές θεωρίες, ήταν ότι ο ναρκισσισμός «χτίζεται» στην οικογένεια (οι πολύ αυστηροί ή, αντίθετα, οι υπερβολικά επιδοκιμαστικοί γονείς μεγαλώνουν παιδιά με διογκωμένη αυτοεικόνα, ανάγκη για θαυμασμό και αίσθηση ανωτερότητας). Η σύγχρονη έρευνα όμως, έχει αρχίσει να αναθεωρεί αυτήν την προσέγγιση: ο ναρκισσισμός φαίνεται να κληρονομείται σχεδόν αποκλειστικά μέσω των γονιδίων και όχι μέσω της ανατροφής.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Social Psychological and Personality Science, χαρτογράφησε τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας χιλιάδων διδύμων και μελών των οικογενειών τους. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι ναρκισσιστικές τάσεις μεταφέρονται από γονιό σε παιδί βιολογικά, ενώ οι εμπειρίες μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον δεν φαίνεται να παίζουν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση του συγκεκριμένου χαρακτηριστικού.
Τι είναι ο ναρκισσισμός;
Ο ναρκισσισμός πρόκειται για ένα σταθερό χαρακτηριστικό προσωπικότητας που περιλαμβάνει αίσθηση μεγαλείου, ανάγκη για θαυμασμό, προσδοκία προνομιακής μεταχείρισης και έντονη επιθυμία για κοινωνικό κύρος.
Στην πράξη, οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα ναρκισσισμού συχνά ξεχωρίζουν. Δείχνουν αυτοπεποίθηση, αναλαμβάνουν ηγετικούς ρόλους, προσελκύουν συντρόφους. Όμως, μακροπρόθεσμα, οι ίδιες αυτές τάσεις οδηγούν σε συγκρούσεις, ρίσκα και δυσλειτουργικές σχέσεις.
Και επειδή ο ναρκισσισμός τείνει να σταθεροποιείται από την εφηβεία και μετά, οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και χρόνια να καταλάβουν πώς ακριβώς «γεννιέται».
Η μελέτη που αλλάζει το τοπίο
Για να ξεχωρίσουν τι είναι κληρονομικό και τι περιβαλλοντικό, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από το German TwinLife project, μια από τις μεγαλύτερες βάσεις δεδομένων διδύμων παγκοσμίως.
Το τελικό δείγμα περιλάμβανε 6.715 άτομα, μονοζυγωτικούς και διζυγωτικούς διδύμους, τα αδέλφια τους, τους γονείς τους και τους συντρόφους των ενηλίκων συμμετεχόντων. Αυτή η σύνθετη οικογενειακή δομή επέτρεψε στους επιστήμονες να συγκρίνουν βαθμούς ομοιότητας ανάμεσα σε άτομα που μοιράζονται διαφορετικά ποσοστά DNA.
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν τυποποιημένα ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν διάφορες πτυχές του ναρκισσισμού. Οι έφηβοι απάντησαν σε ερωτήσεις για την αίσθηση ηγεσίας, την ανάγκη ελέγχου και το πόσο «ξεχωριστοί» νιώθουν. Οι ενήλικες αξιολογήθηκαν ως προς την ανάγκη για θαυμασμό, προσοχή και κοινωνικό κύρος. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν σε τρεις ηλικιακές ομάδες: περίπου 15, 21 και 27 ετών.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Αναλύοντας τις ομοιότητες ανάμεσα στα μέλη των οικογενειών, οι ερευνητές μπόρεσαν να υπολογίσουν σε ποιο βαθμό ο ναρκισσισμός προέρχεται από την κληρονομικότητα, το κοινό οικογενειακό περιβάλλον και τις προσωπικές εμπειρίες του κάθε ατόμου.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου οι μισές διαφορές στα επίπεδα ναρκισσισμού φαίνεται να οφείλονται στα γονίδια, ενώ οι υπόλοιπες μισές φαίνεται να οφείλονται αποκλειστικά σε εμπειρίες που δεν μοιράζονται τα αδέλφια μεταξύ τους, όπως οι διαφορετικές φιλίες, οι σχέσεις, οι σχολικές ή επαγγελματικές εμπειρίες. Το κοινό οικογενειακό περιβάλλον, δηλαδή όσα ζουν τα παιδιά μαζί μέσα στο ίδιο σπίτι, δεν φάνηκε να έχει καμία μετρήσιμη επίδραση.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, το πώς μεγαλώνουν δύο αδέλφια στο ίδιο σπίτι (οι κανόνες, η ζεστασιά των γονιών, το στυλ ανατροφής) δεν τα κάνει πιο όμοια ως προς τον ναρκισσισμό.
Ο ναρκισσισμός υπό νέο πρίσμα
Παρότι η μελέτη υποστηρίζει ότι ο ναρκισσισμός έχει βιολογικές διαστάσεις, οι επιστήμονες τονίζουν ότι έχουμε ακόμη πολλά να μάθουμε για το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό. Το επόμενο βήμα είναι να εντοπιστούν οι συγκεκριμένοι βιολογικοί μηχανισμοί που επηρεάζουν τα γονίδια.
Η κατανόηση του πώς μια έμφυτη ευαισθησία στο κοινωνικό κύρος για παράδειγμα, «συναντά» τις εμπειρίες της ζωής μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οι ειδικοί προσεγγίζουν τον ναρκισσισμό, είτε στη θεραπεία, είτε στον χώρο εργασίας, είτε στις καθημερινές σχέσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή γνώση μας βοηθά να δούμε την προσωπικότητα με άλλα μάτια, όχι ως κάτι που καθορίζεται αποκλειστικά από το σπίτι όπου μεγαλώσατε, αλλά ως ένα δυναμικό μίγμα βιολογίας και εμπειριών που συνεχίζει να εξελίσσεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
vita.gr
