Πολλοί πιστεύουν ότι η επίγνωση οδηγεί αυτόματα στην αλλαγή. Ότι αν καταλάβουμε τι πάει στραβά, είναι εύκολο να αλλάξουμε τις πεποιθήσεις μας. Αν μπορούμε να δούμε καθαρά το μοτίβο, αν απομακρυνόμαστε από τους ανθρώπους, κλεινόμαστε στον εαυτό μας ή οι σχέσεις φαίνονται ανασφαλείς, αλλά παρόλα αυτά δεν καταφέρνουμε να αλλάξουμε, τότε πρέπει αρχικά να κατανοήσουμε τον λόγο.
Γιατί τα επιβλαβή μοτίβα είναι δύσκολο να αλλάξουν;
Οι άνθρωποι συχνά γνωρίζουν, αφηρημένα, ότι τα μοτίβα τους δεν τους βοηθούν. Γνωρίζουν ότι απομακρύνουν τους άλλους, καταρρέουν στις σχέσεις ή δεν μπορούν να ζητήσουν βοήθεια χωρίς να νιώσουν εκτεθειμένοι. Η επίγνωση, όμως, δεν είναι αρκετή.
Η νευροεπιστήμη προσφέρει μια εξήγηση. Η βασική ιδέα είναι ότι ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει απλώς πληροφορίες από τον κόσμο, δημιουργεί συνεχώς προβλέψεις για το τι πρόκειται να συναντήσει, βασισμένες σε προηγούμενες εμπειρίες και συγκρίνει αυτές τις προβλέψεις με την πραγματικότητα. Όπου υπάρχει ασυμφωνία, το μοντέλο ενημερώνεται. Αυτή είναι η μάθηση στην πιο απλή της μορφή.
Σε σχετική έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Psychotherapy Integration διαπιστώνεται πως πολλά άτομα παραμένουν εγκλωβισμένα σε παθολογικά μοτίβα, επειδή κάποτε τους προσέφεραν ένα αίσθημα προβλεψιμότητας και ελέγχου σε ένα επιβλαβές περιβάλλον, καθιστώντας την αλλαγή δύσκολη.
Οι πεποιθήσεις που χτίσαμε μετά από δυσκολίες δεν εξαφανίζονται εύκολα
Το πρόβλημα είναι ότι οι πεποιθήσεις που σχηματίστηκαν σε δυσμενείς συνθήκες δεν εξαφανίζονται απλώς με τον χρόνο. Επιβεβαιώνονται επανειλημμένα από καταστάσεις παρόμοιες με εκείνες που τις δημιούργησαν.
Ένας άνθρωπος που μεγάλωσε περιμένοντας οι άλλοι να είναι επικριτικοί, απόμακροι ή ανασφαλείς, πιθανότατα θα ερμηνεύει τις αλληλεπιδράσεις με τρόπους που ενισχύουν αυτή την προσδοκία. Όταν κάτι δεν ταιριάζει με την πεποίθησή του, όταν κάποιος είναι πραγματικά καλός ή διαθέσιμος, μπορεί να αγνοηθεί, να υποτιμηθεί ή να μην γίνει καν πιστευτός. Η νέα πληροφορία δεν καταγράφεται πλήρως στον εγκέφαλο.
Έτσι, αυτό που φαίνεται σαν πείσμα ή άρνηση να δει κανείς τι βρίσκεται μπροστά του είναι, στην πραγματικότητα, κάτι πιο αυτόματο. Σημαίνει ότι ο νους βασίζεται σε ό,τι ήδη «γνωρίζει», αντί να ενημερώνεται με βάση μια μοναδική εμπειρία.
Πεποιθήσεις και προβλεψιμότητα
Οι πεποιθήσεις δεν επιμένουν μόνο επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν να αλλάξουν. Επιμένουν επειδή προσφέρουν κάτι που ο εγκέφαλος εκτιμά και αυτό είναι η προβλεψιμότητα. Ένας κόσμος όπου οι άνθρωποι είναι σταθερά ψυχροί ή απόμακροι μπορεί να μην είναι ιδανικός, αλλά είναι τουλάχιστον ένας κόσμος που μπορεί κάποιος να προβλέψει.
Όταν όλα είναι προβλέψιμα, ξέρουμε πώς να κινηθούμε. Η σταθερότητα, με αυτή την έννοια, μπορεί να έχει μεγάλη σημασία για την επιβίωση. Όταν έρχεται μια νέα εμπειρία, σημαίνει ότι μπαίνουμε σε κάτι λιγότερο σίγουρο. Δεν ξέρουμε πλέον πώς θα αντιδράσει ο άλλος ή πώς πρέπει να αντιδράσουμε εμείς. Αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να φανεί πιο απειλητική από το να παραμείνουμε σε κάτι επώδυνο αλλά γνώριμο.
Τι προσφέρει η «προβλεπτική επεξεργασία»
Η προβλεπτική επεξεργασία εξηγεί πώς οι πεποιθήσεις αλλάζουν όταν κάτι δεν ταιριάζει με τις προσδοκίες μας. Δημιουργεί μια σαφή διαδικασία για το πώς οι νέες εμπειρίες μπορούν να οδηγήσουν σε μάθηση. Για παράδειγμα, αν κάποιος περιμένει ότι οι άλλοι θα απομακρυνθούν όταν ανοίγεται και αυτό τελικά δεν συμβαίνει, δημιουργείται μια ασυμφωνία -ένα σφάλμα πρόβλεψης- και αυτές είναι οι στιγμές που επιτρέπουν στις πεποιθήσεις να αρχίσουν να αλλάζουν.
vita.gr
