Έχετε βρεθεί ποτέ σε μια συζήτηση όπου όλοι περιμένουν από εσάς κάτι έξυπνο, κάτι αστείο, κάτι που θα σας κάνει να λάμψετε; Εκείνη τη στιγμή που η παρέα στρέφεται προς το μέρος σας, έτοιμη να σας ακούσει, κι εσείς νιώθετε ότι πρέπει να πείτε κάτι που να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Η ετοιμολογία σας «ξυπνά», καθώς ψάχνετε μέσα σας για μια ατάκα ζωντανή, πνευματώδη, ιδιαίτερη. Όμως, αυτό που τελικά λέτε είναι απλώς μέτριο. Ούτε αστείο ούτε ιδιαίτερο. Μια φράση που περνάει απαρατήρητη, ενώ η συζήτηση συνεχίζεται σαν να μην ειπώθηκε ποτέ.
Και δεν συμβαίνει μόνο στις χαλαρές στιγμές. Συμβαίνει και στις πιο δύσκολες. Σκεφτείτε μια έντονη κουβέντα, έναν μικρό διαπληκτισμό στη δουλειά ή μια παρεξήγηση με κάποιον αγαπημένο σας. Η άλλη πλευρά λέει κάτι αιχμηρό, κάτι που σας αδικεί ή σας εκνευρίζει, κι εσείς νιώθετε ότι πρέπει να απαντήσετε άμεσα, καθαρά, αποφασιστικά. Η ετοιμολογία σας προσπαθεί να εμφανιστεί, αλλά το μυαλό σας κάνει παύση. Τελικά λέτε κάτι που δεν σας εκφράζει, κάτι που δεν βάζει τα όρια που θέλατε.
Και φυσικά, λίγο αργότερα – όταν η ένταση έχει κοπάσει, όταν είστε μόνοι, όταν δεν υπάρχει πια κοινό – σας έρχεται η τέλεια απάντηση. Η απάντηση που θα είχε εντυπωσιάσει, θα είχε βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Η απάντηση που θα σας είχε δικαιώσει.
L’esprit de l’escalier ή όταν η ετοιμολογία «αργεί»
Αυτή η καθυστέρηση δεν είναι σπάνια. Είναι σχεδόν κανόνας. Το μυαλό, αντί να λειτουργήσει σαν καλοκουρδισμένη μηχανή, κάνει μια μικρή παύση. Μια καθυστέρηση που μοιάζει αμήχανη, αλλά είναι βαθιά ανθρώπινη. Οι Γάλλοι ονόμασαν το φαινόμενο “L’esprit de l’escalier“, το «πνεύμα της σκάλας», συνθέτοντας την πιο χαρακτηριστική εικόνα: Φεύγετε από το σαλόνι, ανεβαίνετε τη σκάλα, και τότε και μόνο τότε, σας έρχεται η ιδανική απάντηση.
Αυτό, διότι ο ανθρώπινος νους δεν λειτουργεί πάντα σε πραγματικό χρόνο. Μπορεί να καθυστερήσει, καθώς επεξεργάζεστε τα δεδομένα και προσπαθείτε να κατανοήσετε τι ειπώθηκε, πώς ειπώθηκε, τι σήμαινε, πώς σας έκανε να νιώσετε. Όταν ολοκληρωθεί αυτή η εσωτερική διεργασία, τότε μπορεί να βρει τις σωστές λέξεις.
Κι εκεί ακριβώς είναι που μια λέξη μπορεί να αλλάξει ολόκληρο τον τρόπο που βιώνετε αυτή την καθυστέρηση.
Το όνομα αλλάζει την εμπειρία
Όταν κάτι δεν έχει όνομα, μοιάζει σαν να συμβαίνει μόνο σε εσάς, σαν μια μικρή προσωπική αδυναμία που κουβαλάτε σιωπηλά. Κι έτσι, κάθε φορά που η τέλεια ατάκα εμφανίζεται αργοπορημένη, νιώθετε ότι φταίτε εσείς. Ότι κάτι δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Αλλά όταν υπάρχει μια λέξη, που περιγράφει ακριβώς αυτό το φαινόμενο, η εμπειρία αποκτά σχήμα, γίνεται αναγνωρίσιμη και κοινή. Το L’esprit de l’escalier σας ψιθυρίζει ότι δεν είστε οι μόνοι που «αργήσατε», που βρήκατε την τέλεια απάντηση όταν δεν χρειαζόταν πια, που αναλύετε τις στιγμές αφού έχουν περάσει.
Η σκάλα συμβολίζει τη μετάβαση. Τη στιγμή που η ευκαιρία έχει χαθεί, αλλά το μυαλό σας συνεχίζει να συμμετέχει στη συζήτηση. Είναι μια μικρή απόδειξη ότι νοιάζεστε, ότι θέλετε να συνδεθείτε, ότι προσπαθείτε να σταθείτε στο ύψος των περιστάσεων, ακόμη κι αν δεν τα καταφέρνετε πάντα.
Ένα τελευταίο βήμα στη σκάλα
Αν έχετε φύγει ποτέ από μια συζήτηση και έχετε σκεφτεί την τέλεια ατάκα μόνο όταν ήταν πια αργά, δεν είστε οι μόνοι. Είναι κάτι που συμβαίνει συχνά: ο νους λειτουργεί με τον δικό του ρυθμό και η ιδανική φράση εμφανίζεται μερικές φορές όταν η στιγμή έχει ήδη περάσει.
Κάπως έτσι, η «αργοπορημένη» ευφυΐα αποκτά όνομα: L’esprit de l’escalier.
vita.gr
