Οι άνθρωποι έχουν μια ισχυρή ικανότητα προσαρμογής. Αυτό όμως δεν είναι πάντα θετικό. Όταν αρνητικές αλλαγές συμβαίνουν σταδιακά στη δουλειά, στη σχέση μας και γενικότερα στη ζωή μας, υπάρχει ο κίνδυνος να τις αποδεχτούμε χωρίς ουσιαστική αντίδραση. Με άλλα λόγια, με τον καιρό, αυτό που κάποτε θα μας φαινόταν απαράδεκτο, αρχίζει να μοιάζει «φυσιολογικό». Γιατί το «κλειδί» σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η κριτική σκέψη;
Η μεταφορά του βατράχου
Αυτή η ιδέα θυμίζει τη γνωστή μεταφορά με τον βάτραχο σε νερό που θερμαίνεται αργά. Τι δείχνει αυτή η μεταφορά; Επειδή η αλλαγή είναι σταδιακή, ο βάτραχος δεν αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο μέχρι να είναι αργά… Με παρόμοιο τρόπο, και οι άνθρωποι μπορεί να μην αντιδρούν έντονα σε αρνητικές εξελίξεις, όταν αυτές έρχονται λίγο-λίγο.
Γιατί χρειάζεται σήμερα περισσότερο από ποτέ κριτική σκέψη;
Στη σύγχρονη κοινωνία, οι άνθρωποι εκτίθενται καθημερινά σε συνεχείς αλλαγές και προκλήσεις. Επειδή αυτές οι αλλαγές είναι πολλές και διαδοχικές, κάποιοι αρχίζουν να αισθάνονται μια μορφή «μουδιάσματος» ή ακόμη και αυτό που ονομάζεται «μαθημένη αδυναμία». Δηλαδή μία αίσθηση ότι δεν μπορούν να επηρεάσουν την κατάσταση, άρα σταματούν να προσπαθούν.
Ένας βασικός λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ότι κάθε νέα πληροφορία δεν φαίνεται πολύ διαφορετική από την προηγούμενη. Έτσι, δεν δημιουργείται έντονη εσωτερική σύγκρουση, η οποία θα μας έκανε να αντιδράσουμε. Παράλληλα, αυτές οι αλλαγές συχνά παρουσιάζονται ως κάτι «φυσιολογικό», «αναγκαίο» ή ακόμη και «καλύτερο», γεγονός που ενισχύει την αποδοχή τους.
Social media και κριτική σκέψη
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία. Ωστόσο, το γεγονός ότι συνηθίζουμε κάτι, δεν σημαίνει ότι είναι και ακίνδυνο. Το «νέο φυσιολογικό» μπορεί να είναι επιβλαβές, ακόμη κι αν παρουσιάζεται ως πρόοδος. Η αντίσταση σε αυτή τη σταδιακή αποδοχή ξεκινά από την κριτική σκέψη.
Αυτές οι αρνητικές καταστάσεις μπορεί να είναι άσχημες συμπεριφορές και πράγματα που μας δυσαρεστούν και στο στενότερο περιβάλλον μας, στη σχέση με τον σύντροφό μας, τους φίλους μας, τους συναδέλφους μας, αρνητικές καταστάσεις, τις οποίες με τον καιρό έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε. Το να συνηθίζουμε όμως σε αυτές επηρεάζει την ψυχική μας υγεία και τη συνολική ευεξία μας.
Πώς να αντιδράσουμε στο κακό;
Ένα βασικό εργαλείο σε αυτή τη διαδικασία είναι η λεγόμενη «παιδεία στα μέσα» (media literacy), δηλαδή η ικανότητα να αξιολογούμε την αξιοπιστία των πληροφοριών και των πηγών τους. Στην εποχή της παραπληροφόρησης και της τεχνητής νοημοσύνης, όπου μπορούν να δημιουργηθούν ψεύτικες ειδήσεις, βίντεο ή ηχητικά, αυτή η δεξιότητα γίνεται όλο και πιο σημαντική. Από εκεί και πέρα, η αντίδραση δεν πρέπει να μένει μόνο σε προσωπικό επίπεδο. Είναι σημαντικό να εκφράζουμε τις ανησυχίες μας και τις να συζητάμε με άλλους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το να συνηθίζουμε τα αρνητικά συναισθήματα, τις δυσάρεστες καταστάσεις ή τις κακές συμπεριφορές δεν κάνει τα παραπάνω λιγότερο επιβλαβή. Οι μικρές, σταδιακές αλλαγές μπορούν να συσσωρευτούν και να έχουν σοβαρές συνέπειες για την ψυχολογία μας και γενικότερα την καθημερινότητά μας.
Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να διατηρούμε την επίγνωση και την κριτική μας σκέψη. Οι άνθρωποι δεν είναι ανίσχυροι. Έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν, να αμφισβητούν και να αντιστέκονται σε ό,τι είναι επιβλαβές, τόσο για τον εαυτό τους όσο και για την κοινωνία συνολικά.
vita.gr
