Η ιδέα ότι ο εαυτός μας αποτελείται από περισσότερες από πολλές πλευρές δεν είναι απλώς φιλοσοφική ή ποιητική, είναι και επιστημονικά τεκμηριωμένη. Στην ψυχολογία της προσωπικότητας, οι ερευνητές μιλούν εδώ και δεκαετίες για τα λεγόμενα self-aspects, δηλαδή τις διαφορετικές πτυχές της ταυτότητάς μας: τους ρόλους, τις σχέσεις, τις ιδιότητες και τα πεδία ζωής μέσα από τα οποία αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Η θεωρία της Patricia Linville για τη λεγόμενη «self-complexity» υποστήριξε ότι οι άνθρωποι που διαθέτουν περισσότερες ουσιαστικές και διαφοροποιημένες όψεις ταυτότητας τείνουν να εμφανίζουν μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στο στρες. Με απλά λόγια; Όταν δεν επενδύουμε όλη την αξία μας σε έναν μόνο ρόλο, η ψυχική μας ισορροπία γίνεται λιγότερο εύθραυστη.
Αν κάποιος ορίζει τον εαυτό του αποκλειστικά μέσα από τη δουλειά του, μια επαγγελματική αποτυχία μπορεί να βιωθεί σαν κατάρρευση ολόκληρης της ύπαρξής του. Αν όμως βλέπει τον εαυτό του και ως φίλο, γονιό, αθλητικό τύπο, δημιουργικό άνθρωπο, μέντορα, σύντροφο ή μαθητή της ζωής, τότε μια δυσκολία σε έναν τομέα δεν καταστρέφει το σύνολο. Οι υπόλοιπες πλευρές του εαυτού παραμένουν «όρθιες».
Οι πυλώνες τις αυτοπεποίθησης
Συχνά φοβόμαστε ότι αν έχουμε πολλές ταυτότητες, θα γίνουμε «σκόρπιοι». Ότι δεν θα μας πάρουν στα σοβαρά. Ότι για να είμαστε επαγγελματικά αξιόπιστοι, πρέπει να είμαστε μονοδιάστατοι. Όμως η έρευνα δείχνει το αντίθετο.
Η κοινωνιολόγος Peggy Thoits μελέτησε αυτό που ονόμασε «identity accumulation hypothesis», την υπόθεση ότι η συσσώρευση κοινωνικών ρόλων και ταυτοτήτων μπορεί να συνδέεται με λιγότερη ψυχολογική δυσφορία. Τα ευρήματά της υποστήριξαν ότι οι πολλαπλοί ρόλοι δίνουν νόημα, δομή και αίσθηση συνέχειας, στοιχεία που λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στο άγχος και τη συναισθηματική κατάρρευση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γεμίσουμε τη ζωή μας με ρόλους μέχρι εξάντλησης. Σημαίνει κάτι πιο ουσιαστικό: ότι ο άνθρωπος αντέχει καλύτερα όταν δεν έχει τοποθετήσει όλη του την ύπαρξη πάνω σε μία μόνο κολόνα. Σαν ένα κτίριο που δεν στηρίζεται σε έναν στύλο, αλλά σε πολλούς. Αν ένας λυγίσει, οι υπόλοιποι συνεχίζουν να κρατούν το βάρος.
Γιατί πρέπει να διαλέξουμε; Οι άνθρωποι δεν είναι τόσο απλοί…
Κι όμως, παρότι η ανθρώπινη φύση είναι πολυδιάστατη, η σύγχρονη κουλτούρα συχνά μας ζητά το αντίθετο: να απλοποιήσουμε τον εαυτό μας.
Οι επαγγελματικοί χώροι ανταμείβουν συχνά την εξειδίκευση. Τα social media ενισχύουν τις «καθαρές» ταυτότητες: ο fitness άνθρωπος, η working mom, ο επιχειρηματίας, ο καλλιτέχνης, ο ειδικός. Ακόμη και ο τρόπος που συστηνόμαστε σε έναν άγνωστο συχνά ξεκινά από μία ταμπέλα: «Με τι ασχολείσαι;» Σαν να αρκεί η δουλειά για να απαντήσει στο «ποιος είσαι».
Όμως η ζωή δεν εξελίσσεται σε τόσο τακτοποιημένα κουτιά. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ταυτόχρονα επιστήμονας και μουσικός. Δικηγόρος και ζωγράφος. Γονιός και δρομέας. Επιχειρηματίας και ποιητής. Αυτές οι ταυτότητες δεν αλληλοαναιρούνται. Πολύ συχνά, αλληλοφωτίζονται.
vita.gr
