Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν μπαίνουν σε ένα δωμάτιο, «διαβάζουν» αμέσως την ατμόσφαιρα. Νιώθουν την ένταση πριν ακουστεί η φωνή. Καταλαβαίνουν ποιος είναι στεναχωρημένος, ποιος θυμωμένος, ποιος χρειάζεται μια λέξη παρηγοριάς. Κι έτσι, σχεδόν ασυναίσθητα, αναλαμβάνουν ρόλο: να ηρεμήσουν, να εξηγήσουν, να διορθώσουν, να κρατήσουν τις ισορροπίες. Αν συχνά αισθάνεσαι υπεύθυνος/η για τα συναισθήματα των άλλων, αν δίνεις περισσότερα απ’ όσα αντέχεις (overgiving) και μετά νιώθεις ενοχές όταν προσπαθείς να βάλεις όρια, δεν είσαι μόνος/η. Ιδιαίτερα τα άτομα με υψηλή ευαισθησία – τα λεγόμενα Highly Sensitive Persons (HSPs), έχουν αυξημένη ικανότητα να αντιλαμβάνονται λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις. Αυτό είναι χάρισμα. Μπορεί όμως να γίνει και παγίδα.
Όταν η ευαισθησία γίνεται υπερλειτουργικότητα
Η υψηλή ευαισθησία είναι ένα νευροβιολογικό χαρακτηριστικό που αφορά περίπου το 15–20% του πληθυσμού. Μελέτες δείχνουν ότι τα άτομα αυτά εμφανίζουν μεγαλύτερη εγκεφαλική ενεργοποίηση σε περιοχές που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, την επεξεργασία συναισθημάτων και την προσοχή σε λεπτομέρειες.
Όταν όμως ένα ευαίσθητο παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον συναισθηματικά ασταθές – με γονέα απρόβλεπτο, ευέξαπτο, επικριτικό ή συναισθηματικά απόμακρο – το νευρικό του σύστημα προσαρμόζεται. Μαθαίνει να «σαρώνει» το περιβάλλον για ενδείξεις κινδύνου. Η αμυγδαλή ενεργοποιείται εύκολα. Το σώμα βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή.
Έτσι γεννιούνται δύο μοτίβα:
Υπερπροσφορά (overgiving): δίνεις χρόνο, ενέργεια και φροντίδα πέρα από τα όριά σου, από αίσθημα υποχρέωσης ή φόβου απόρριψης.
Υπερλειτουργικότητα (overfunctioning): αναλαμβάνεις περισσότερη ευθύνη απ’ όση σου αναλογεί. Λύνεις προβλήματα πριν σου ζητηθεί. Ρυθμίζεις τα συναισθήματα των άλλων.
Αγάπη υπό όρους
Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η κοινωνική απόρριψη ενεργοποιεί τα ίδια κυκλώματα πόνου με τον σωματικό πόνο. Για ένα ευαίσθητο παιδί, η πιθανότητα απόρριψης βιώνεται σχεδόν ως απειλή επιβίωσης. Έτσι, η υπερπροσφορά γίνεται στρατηγική σύνδεσης. Η αυθεντικότητα μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Η χρησιμότητα γίνεται ταυτότητα.
Με την επανάληψη, ο εγκέφαλος μαθαίνει. Δημιουργούνται σταθερά μοτίβα αντίδρασης: «Αν δω ένταση, παρεμβαίνω». «Αν κάποιος δυσφορεί, φταίω εγώ». Αυτές οι αυτόματες σκέψεις και συμπεριφορές μπορεί να συνεχιστούν για δεκαετίες.
Φροντίδα ή overgiving;
Επειδή η υπερπροσφορά συχνά επιβραβεύεται κοινωνικά («είσαι τόσο δοτικός/ή!»), είναι εύκολο να τη μπερδέψεις με την υγιή φροντίδα. Υπάρχουν όμως διαφορές:
Κίνητρο
Υγιής φροντίδα: Θέλω να το κάνω.
Υπερπροσφορά: Πρέπει να το κάνω, αλλιώς θα υπάρξει πρόβλημα.
Σώμα
Υγιής φροντίδα: Αίσθηση ηρεμίας και σταθερότητας.
Υπερπροσφορά: Ένταση, πίεση, εσωτερική βιασύνη.
Μετά
Υγιής φροντίδα: Ίσως κουρασμένος/η, αλλά ικανοποιημένος/η.
Υπερπροσφορά: Εξάντληση, πικρία, κρυφή αγανάκτηση.
Το σώμα συχνά ξέρει πριν από το μυαλό.
Η ευαισθησία δεν είναι αδυναμία. Είναι λεπτή ικανότητα αντίληψης. Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσεις να νοιάζεσαι, αλλά να φέρεις ισορροπία. Μπορείς να είσαι συμπονετικός/ή χωρίς να εξαντλείσαι. Να στηρίζεις χωρίς να σώζεις. Να αγαπάς χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου. Μικρές αλλαγές, επαναλαμβανόμενες, δημιουργούν νέες νευρωνικές διαδρομές. Και σιγά-σιγά, η φροντίδα παύει να είναι μηχανισμός επιβίωσης και γίνεται επιλογή.
vita.gr
