Η ψυχολογία λέει ότι αυτοί που εξουθενώνονται πιο γρήγορα στην εργασία τους δεν είναι όσοι δουλεύουν περισσότερο, αλλά όσοι δεν νιώθουν ποτέ αρκετά ασφαλείς για να κάνουν λιγότερα, ακόμη και αν είναι πραγματικά κουρασμένοι.
Ποιοι μπορεί να είναι; Ο άνθρωπος που απαντά σε e-mail στις 10 το βράδυ επειδή φοβάται τι μπορεί να σημαίνει το να μην το κάνει. Εκείνος που αναλαμβάνει κάθε νέο πρότζεκτ, γιατί το «όχι» μοιάζει επικίνδυνο. Εκείνος που δεν έχει πάρει κανονική άδεια εδώ και χρόνια και το λέει με ένα μείγμα ντροπής και υπερηφάνειας.
Η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι οι βαθύτερες ρίζες της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) δεν βρίσκονται στον φόρτο εργασίας, αλλά στην έλλειψη ψυχολογικής ασφάλειας: την αίσθηση ότι η θέση κάποιου είναι επισφαλής, ότι η αξία του είναι εύθραυστη και ότι αν χαλαρώσει, κάποιος θα το προσέξει και ίσως αυτό να έχει επιπτώσεις.
Η παγίδα της υπερεπαγρύπνησης στην εργασία
Έρευνα δείχνει ότι εργασιακά περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι δεν νιώθουν ασφαλείς να μιλήσουν, να κάνουν λάθη ή να θέσουν όρια, έχουν:
- Χαμηλότερη καινοτομία
- Χαμηλότερη παραμονή προσωπικού
- Υψηλότερα επίπεδα συναισθηματικής εξάντλησης
Οι άνθρωποι εκεί δεν εξουθενώνονται επειδή η δουλειά είναι υπερβολική. Εξουθενώνονται επειδή η συνεχής επαγρύπνηση για αυτοπροστασία είναι εξαντλητική.
Ποιοι «καίγονται» πρώτοι;
Υπάρχει η αντίληψη ότι το burnout είναι το τίμημα της φιλοδοξίας. Όμως σχετική μελέτη έδειξε ότι η αντιλαμβανόμενη εργασιακή ανασφάλεια ήταν ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας εξουθένωσης από τον πραγματικό φόρτο εργασίας. Δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε κάτι σαν «όποιος δουλεύει 60 ώρες από πάθος είναι κουρασμένος, όποιος δουλεύει 50 ώρες από φόβο είναι βαθιά εξαντλημένος». Η διαφορά είναι ότι ο πρώτος ίσως να ξεκουράζεται το Σαββατοκύριακο ή στην άδειά του. Ο δεύτερος παίρνει το άγχος μαζί του στο σπίτι, στις διακοπές, στον ύπνο.
Εργασία και «λανθασμένες» στρατηγικές για να μη χαθεί
Στη σύγχρονη εργασιακή κουλτούρα, πολλοί υιοθετούν μια στρατηγική. Αυτή δεν είναι άλλη από το να φαίνονται αναντικατάστατοι. Αυτό σημαίνει:
- Αποθήκευση γνώσης μόνο για τον εαυτό τους
- Άμεση απάντηση σε μηνύματα οποιαδήποτε ώρα
- Σκόπιμη δημιουργία «bottlenecks» (σημείων σε μία διαδικασία όπου όλα επιβραδύνονται, επειδή εξαρτώνται από έναν μόνο άνθρωπο ή βήμα)
Η συμπεριφορά αυτή ενισχύεται γιατί συχνά επιβραβεύεται. Το είναι κάποιος «πάντα διαθέσιμος» ακούγεται σαν έπαινος αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι κάτι θετικό. Έτσι, συχνά σήμερα η επαγγελματική ταυτότητα χτίζεται γύρω από τις εξής ιδέες:
- Να είμαι πολύ χρήσιμος για να απολυθώ
- Πολύ ορατός για να αγνοηθώ
- Πολύ συνεργάσιμος για να γίνω «δύσκολος»
Πώς μοιάζει η πραγματική ψυχολογική ασφάλεια στην εργασία;
Σημαίνει, μεταξύ άλλων, να μπορούμε:
- Να πούμε «δεν ξέρω» χωρίς να χάσουμε κύρος
- Να φύγουμε στην ώρα μας χωρίς ενοχή
Σε τέτοια περιβάλλοντα, οι άνθρωποι αποδίδουν καλύτερα. Πειραματίζονται περισσότερο. Δηλώνουν τα λάθη τους νωρίτερα. Ανακάμπτουν ταχύτερα.
vita.gr
