Οι περισσότεροι γνωρίζουμε αυτό το συναίσθημα του δισταγμού που έρχεται πριν να κάνουμε κάτι. Εμείς θέλουμε, αλλά ο εγκέφαλος βάζει στοπ. Θέλουμε να κάνουμε ένα δύσκολο τηλεφώνημα, να ξεκινήσουμε να λέμε κάτι σοβαρό, που όμως φοβόμαστε ότι θα επικριθεί ή θα οδηγήσει σε καβγά, ή να προετοιμάσουμε μια παρουσίαση που και μόνο η σκέψη της μας αγχώνει.
Όταν ο δισταγμός γίνεται αβουλία
Ξέρουμε τι πρέπει να γίνει, κι όμως το πρώτο βήμα μοιάζει παράξενα δύσκολο. Όταν αυτή η δυσκολία γίνεται έντονη, στην ιατρική ονομάζεται αβουλία. Τα άτομα με αβουλία δεν είναι τεμπέληδες ούτε αδιάφορα, γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά ο εγκέφαλός τους μοιάζει ανίκανος να πατήσει το κουμπί «εκκίνηση».
Η αβουλία εμφανίζεται συχνά σε καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, η σχιζοφρένεια και η νόσος του Πάρκινσον και επηρεάζει σοβαρά την καθημερινή λειτουργικότητα και την κοινωνική ζωή.
Έρευνες στη νευροεπιστήμη και την ψυχολογία δείχνουν ότι πριν δράσουμε, ο εγκέφαλος «ζυγίζει» το κόστος της προσπάθειας. Αν αυτό το κόστος φαίνεται πολύ υψηλό, η παρακίνηση μειώνεται. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν ήταν σαφές πώς ο εγκέφαλος μετατρέπει αυτή την εκτίμηση σε απόφαση να αδρανήσει.
Πώς και γιατί βάζει στοπ ο εγκέφαλος
Για να εξετάσουν αυτό το ερώτημα, ερευνητές προχώρησαν σε σχετική σε μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology. Στην εν λόγω μελέτη, στο ένα πείραμα η ολοκλήρωση μίας εργασίας έφερνε μόνο ανταμοιβή. Στο άλλο, η ανταμοιβή συνοδευόταν από ένα δυσάρεστο ερέθισμα.
Οι ερευνητές δεν επικεντρώθηκαν στην επιλογή, αλλά σε κάτι πιο βασικό. Γινόταν ή όχι το πρώτο βήμα; Όπως αναμενόταν, όταν υπήρχε μόνο ανταμοιβή, το πρώτο βήμα γινόταν εύκολα. Στην άλλη περίπτωση, όχι.
Σύμφωνα με την έρευνα, λοιπόν, ανακαλύφθηκε ένα είδους εγκεφαλικού φρένου. Αυτό, σύμφωνα με τους μελετητές, είναι το «φρένο παρακίνησης» που βρίσκεται στον εγκέφαλο και μπορεί να ρίξει φως σε καταστάσεις, όπως η κατάθλιψη, όπου η απώλεια παρακίνησης είναι έντονη.
Ωστόσο, το φρένο αυτό υπάρχει -και συχνά γίνεται πιο ισχυρό- με λόγο. Ποιος είναι αυτός; Σκεφτείτε ένα υπερβολικά χαλαρό φρένο. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνες συμπεριφορές ή υπερβολικό ρίσκο, ακόμη και σε εξουθένωση (burnout), όπως λένε οι μελετητές. Υποστηρίζουν, επίσης, ότι αν δεν έμπαινε φρένο, μπορεί να οδηγόυμασταν ακόμη και σε επικίνδυνες συμπεριφορές.
Burnout και εγκέφαλος
Σε μια εποχή όπου η εξουθένωση βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, τα ευρήματα αυτά μας καλούν να επανεξετάσουμε τι πραγματικά σημαίνει «παρακίνηση». Ο εγκέφαλος μπορεί ενεργά να μειώνει την ώθηση για δράση όταν μια εργασία είναι δυσάρεστη ή αγχωτική, άρα το να ξεκινήσουμε δεν είναι απλώς θέμα θέλησης.
Ίσως, αντί να προσπαθούμε να «ανεβάσουμε» με το ζόρι το κίνητρό μας, θα έπρεπε να εστιάσουμε στο πώς η κοινωνία μπορεί να υποστηρίξει καλύτερα τους ανθρώπους στη διαχείριση του στρες.
vita.gr
