Πού «κατοικεί» η δημιουργικότητα; Υπάρχει ένα συγκεκριμένο κέντρο στον εγκέφαλο που απλώς περιμένει να ενεργοποιηθεί; Πριν από πάνω από δέκα χρόνια, η νευροεπιστήμη έκανε λόγο για συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Συγκεκριμένα, μια παλαιότερη μελέτη απεικόνισης κατέγραψε τη δραστηριότητα του εγκεφάλου μουσικών της τζαζ ενώ έπαιζαν ένα κομμάτι που είχαν μπροστά τους και ενώ αυτοσχεδίαζαν. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο αυτοσχεδιασμός «απενεργοποιεί» ορισμένες περιοχές που σχετίζονται με τη λήψη αποφάσεων και τον έλεγχο και ενεργοποιεί περιοχές που συνδέονται με τη γλώσσα και τη δημιουργικότητα.
Μια νεότερη μελέτη που εξέτασε ξανά μουσικούς της τζαζ, έδειξε μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα της δημιουργικότητας. Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, ο αυτοσχεδιασμός οδηγεί τους καλλιτέχνες σε δύο ιδιαίτερες εγκεφαλικές καταστάσεις: την κατάσταση απόδοσης και την κατάσταση βαθιάς δημιουργικότητας.
Κατάσταση απόδοσης
Όταν οι μουσικοί αυτοσχεδίαζαν, ενεργοποιούνταν περισσότερο τα ακουστικά και αισθητικοκινητικά δίκτυα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούσαν να «ακούν» τη μελωδία στο μυαλό τους και ταυτόχρονα να παίζουν άμεσα τις νότες στο όργανό τους.
Η κατάσταση απόδοσης δεν χρειάζεται ενδιάμεσο μηχανισμό. Δεν υπάρχει κάποια περιοχή του εγκεφάλου που να πρέπει να συντονίσει αυτά τα δίκτυα. Στον αυτοσχεδιασμό δεν υπάρχει χρόνος γι’ αυτό. Αντίθετα, τα δύο δίκτυα συνεργάζονται άμεσα, χωρίς εκτελεστικό έλεγχο.
Κατάσταση βαθιάς δημιουργικότητας
Ο αυτοσχεδιασμός ενεργοποίησε επίσης τρία εγκεφαλικά δίκτυα που επιτρέπουν πιο ελεύθερη δημιουργική έκφραση: το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας, το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου και το γλωσσικό δίκτυο.
Το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας περιλαμβάνει περιοχές του εγκεφάλου που είναι ενεργές ακόμα κι όταν νιώθουμε «εκτός σύνδεσης», όπως όταν ονειροπολούμε ή φανταζόμαστε. Το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου χρησιμοποιείται για τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων. Το γλωσσικό δίκτυο είναι αυτό που δίνει νόημα, που βοηθά δηλαδή τον εγκέφαλο να καταλαβαίνει τι σημαίνουν οι ήχοι, οι λέξεις και οι ιδέες και να τα συνδέει μεταξύ τους.
Η δημιουργικότητα δεν είναι απλώς ένας διακόπτης που ανοιγοκλείνει
Η δημιουργικότητα αποδεικνύεται λοιπόν πολύ πιο σύνθετη απ’ ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες παλαιότερα. Πρόκειται για μια μετάβαση από την απλή λήψη αποφάσεων σε έναν πολύπλοκο «χορό» ανάμεσα σε εγκεφαλικά δίκτυα που μοιάζουν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους.
Η δημιουργικότητα είναι ονειροπόληση και φαντασία. Είναι όμως και η ικανότητα να επεξεργαζόμαστε πληροφορίες και να υλοποιούμε ιδέες.
Παρόλο βέβαια που οι εγκεφαλικές απεικονίσεις δείχνουν μια ολοένα και πιο περίπλοκη εικόνα της δημιουργικότητας, στην πράξη, τα πράγματα ίσως δεν είναι και τόσο δύσκολα.
Μερικές φορές, αρκεί απλώς να συγκεντρωθούμε σε αυτό που κάνουμε και να αφεθούμε.
Τι άλλο μπορούμε να κάνουμε για να την ενεργοποιήσουμε;
- Μικρά διαλείμματα για χαλάρωση και ονειροπόληση μέσα στη μέρα μπορούν να ενεργοποιήσουν νέες ιδέες.
- Να σημειώνουμε τις ιδέες μας αμέσως μόλις μας έρχονται.
- Να αυτοσχεδιάζουμε δοκιμάζοντας νέες προσεγγίσεις και διαφορετικούς συνδυασμούς.
- Να σπάμε τη ρουτίνα. Η αλλαγή περιβάλλοντος ή η δοκιμή νέων δραστηριοτήτων μπορούν να «ξυπνήσουν» διαφορετικές «γωνιές» του εγκεφάλου και να φέρουν φρέσκιες ιδέες.
- Όπως δείχνουν οι μελέτες, η δημιουργικότητα δεν είναι μόνο ονειροπόληση – χρειάζεται και δράση. Υλοποιήστε τις ιδέες σας στην πράξη.
- Να συνεργαζόμαστε. Οι συζητήσεις με άλλους μπορούν να μας ανοίξουν νέες προοπτικές και να ενεργοποιήσουν συνδέσεις.
- Η δημιουργικότητα βελτιώνεται με την πρακτική. Όσο περισσότερο «γυμνάζουμε» το μυαλό μας, τόσο πιο εύκολα θα ενεργοποιούνται τα εγκεφαλικά δίκτυα της δημιουργικότητας.
vita.gr
