Σε κάθε αλλαγή ημερολογιακού κύκλου —και ιδιαίτερα στην Πρωτοχρονιά— παρατηρείται μια σταθερή ψυχολογική τάση: οι άνθρωποι νιώθουν περισσότερο ικανοί να υιοθετήσουν νέες συνήθειες, να εφαρμόσουν πιο υγιεινές πρακτικές και να επαναξιολογήσουν στόχους που δεν πέτυχαν τον περασμένο χρόνο. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό στη βιβλιογραφία ως Fresh Start Effect.
Ο όρος εισήχθη από την ερευνήτρια Κάθριν Μίλκμαν και τους συνεργάτες της στο Wharton School, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι τείνουν να έχουν αυξημένο κίνητρο σε χρονικά σημεία που συμβολίζουν «νέα αρχή». Αυτά τα σημεία λειτουργούν σαν «διακόπτες» επανεκκίνησης: αποσυνδέουν το παρελθόν («τι δεν κατάφερα ως τώρα») από το μέλλον («τι μπορώ να ξεκινήσω ξανά»). Η λογική είναι ότι περνάμε από την προηγούμενη «ενότητα» της ζωής μας σε μια νέα, καθαρή σελίδα.
Η ισχύς του Fresh Start Effect συνδέεται με συγκεκριμένους μηχανισμούς της γνωστικής ψυχολογίας:
Fresh Start Effect: «Πάει ο παλιός ο χρόνος»
Τα χρονικά ορόσημα δημιουργούν νοητά ορόσημα («temporal landmarks»). Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτό-αντίληψης, τα ορόσημα αυτά ενισχύουν την αίσθηση ότι το παρελθόν ανήκει σε μια «προηγούμενη εκδοχή του εαυτού». Το άτομο αισθάνεται ότι τα λάθη, οι αστοχίες και οι αναβολές αφορούν μια παλιότερη ταυτότητα, η οποία δεν το αντιπροσωπεύει πλέον.
Αυτό μειώνει το γνωστικό βάρος της αυτοκριτικής και επιτρέπει στο άτομο να κινητοποιηθεί χωρίς το ψυχικό φορτίο των προηγούμενων αποτυχιών.
Πρωτοχρονιά σημαίνει νέα αρχή
Η Πρωτοχρονιά συχνά συνοδεύεται από απολογισμό, ο οποίος αποτελεί βασικό μηχανισμό αυτό-αξιολόγησης και επαναπροσδιορισμού.
Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι νιώθουν περισσότερη συνοχή και προσανατολισμό όταν μπορούν να οργανώσουν τον χρόνο σε ενότητες. Η Πρωτοχρονιά αποτελεί ένα ισχυρό παράδειγμα τέτοιας «επανανοηματοδότησης»: συνδέεται με το κλείσιμο ενός πλαισίου και την έναρξη ενός καινούργιου.
Αυτό αυξάνει την πρόθεση (intentionality), την τάση να υιοθετούμε συμπεριφορές που ευθυγραμμίζονται με τις αξίες και τους μελλοντικούς μας στόχους.
Συλλογική διάσταση και συμβολισμός
Η κοινωνία αναγνωρίζει την περίοδο ως σημείο αναστοχασμού και νέων στόχων. Η ομαδική συμμετοχή ενισχύει το αίσθημα δέσμευσης.
Όταν πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συμφωνούν να τιμήσουν μια κοινή στιγμή αλλαγής, η συλλογική ενέργεια ενισχύει την πιθανότητα πραγματοποίησης αλλαγών, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.
Επιπλέον, η περίοδος αυτή είναι γεμάτη με έθιμα και παραδόσεις που συμβολίζουν την αναγέννηση και την ελπίδα, υπενθυμίζοντας ότι η αλλαγή είναι πάντα δυνατή.
Tips για κάνουμε τις ευχές μας πράξη
- Έρευνες στην γνωσιακή-συμπεριφορική αλλαγή δείχνουν ότι οι μικρο-στόχοι (micro-goals) έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα διατήρησης σε σχέση με τις δραστικές αλλαγές.
- Τα τελετουργικά ενισχύουν την αίσθηση συνέχειας και τη σύνδεση με τους στόχους.
- Το Fresh Start Effect δεν περιορίζεται στην Πρωτοχρονιά. Αξιοποιήστε τις αρχές κάθε μήνα, τα γενέθλια, την επιστροφή από άδεια ή ακόμα και την αλλαγή της εποχής για να κάνετε μια αλλαγή στη ζωή σας.
vita.gr
